İtalya’da çalışmaya bağlı oturum iznine sahip bir yabancının işini kaybetmesi, oturum hakkının aynı gün sona erdiği anlamına gelmez. İtalyan göç hukukunda işsizlik halinde kişiyi hemen düzensiz duruma düşürmemek için özel bir koruma mekanizması vardır: “permesso di soggiorno per attesa occupazione”, yani yeni iş arama dönemine bağlı oturum izni. 2026 yılında ayrıca bu iznin bazı aile yardımlarına erişim bakımından da önemli sonuçları bulunmaktadır.
İşin sona ermesi oturum iznini otomatik olarak iptal etmez
İtalya’da çalışma amacıyla düzenlenmiş bir oturum iznine sahip olan kişi işten çıkarıldığında veya iş ilişkisi sona erdiğinde, mevcut oturum izni sırf bu nedenle otomatik olarak geçersiz hale gelmez. İtalyan Göç Kanunu’nun 22. maddesinin 11. fıkrası, yabancı işçinin işini kaybetmesi halinde iş arayan olarak kayıtlı kalmasına ve yeni bir iş bulabilmesi için İtalya’da hukuka uygun biçimde kalmaya devam etmesine imkân tanır.
Bu koruma, mevcut oturum izninin kalan geçerlilik süresi boyunca devam eder ve mevsimlik çalışma izni dışında, kural olarak en az bir yıllık bir iş arama dönemini güvence altına alır. Yabancı işçi işsizlik ödeneği veya başka bir gelir desteği alıyorsa ve bu destek daha uzun sürüyorsa, ilgili dönem daha da uzun olabilir.
“Attesa occupazione” izni ne zaman gündeme gelir?
Çalışma izninin süresi dolmadan önce kişi yeni bir iş bulmuşsa, genel olarak yeni çalışma ilişkisine dayanarak normal yenileme süreci devam eder. Buna karşılık, oturum izni sona erdiğinde henüz yeni bir iş bulunamamışsa, kişi “attesa occupazione” gerekçesiyle oturum izni talep edebilir.
Bu nedenle iş kaybından sonra yapılması gereken en önemli işlemlerden biri, Centro per l’Impiego’ya başvurarak iş arayan statüsünü ve gerektiğinde “Dichiarazione di Immediata Disponibilità” olarak bilinen DID kaydını düzenlemektir. NASpI gibi işsizlik yardımlarının talep edilebilmesi bakımından da iş arayan statüsünün doğru şekilde kayda geçirilmesi önemlidir.
“Attesa occupazione” izni için başvuru, bu tür oturum izinlerinde öngörülen usule göre yapılır. Başvuru sırasında iş ilişkisinin sona erdiğini gösteren belgelerin, Centro per l’Impiego kayıtlarının, varsa işsizlik ödeneğine ilişkin belgelerin ve önceki oturum izninin düzenli şekilde saklanması gerekir.
Bu izinle yeniden çalışmak mümkündür
“Attesa occupazione” oturum izni yalnızca İtalya’da kalmaya izin veren pasif bir belge değildir. Kişi yeni bir iş bulduğunda yeniden yasal olarak çalışabilir. Bu nedenle işverenin, yalnızca önceki işin sona ermiş olmasından hareketle kişinin işe alınamayacağını düşünmesi doğru değildir.
Ayrıca oturum izninin yenilenmesi veya yeni iznin düzenlenmesi henüz tamamlanmamışsa, usulüne uygun şekilde yapılmış başvuruyu gösteren makbuzun da hukuki önemi vardır. Mevzuat, şartları taşıyan yabancıların sadece idari işlemin sonuçlanmasını bekledikleri için çalışma hayatının dışına itilmemesini amaçlamaktadır.
2026’daki önemli yenilik: Assegno Unico ve Bonus Nido
2026 yılında “attesa occupazione” izni sahipleri açısından önemli bir gelişme yaşandı. INPS, 22 Ocak 2026 tarihli 205 sayılı mesajıyla, mahkemelerin son yıllardaki kararları doğrultusunda bu oturum iznini taşıyan kişilerin de diğer şartları sağlamaları halinde Assegno Unico e Universale ile Bonus Asilo Nido’ya erişebileceğini kabul etti.
Bu değişiklik özellikle çocuklu aileler açısından önemlidir. Daha önce yalnızca oturum izninin türü gerekçe gösterilerek reddedilmiş bazı başvurular bakımından yeniden inceleme talep edilmesi mümkündür. INPS ayrıca yeni başvuruların, diğer yasal şartların bulunması halinde işleme alınacağını açıklamıştır.
Bununla birlikte, INPS mevcut ödemeleri devam eden yargılamaların sonucu bakımından “riserva di ripetizione” ile gerçekleştirdiğini belirtmektedir. Başka bir ifadeyle, Yargıtay önündeki uyuşmazlıkların ileride farklı bir hukuki sonuca ulaşması halinde kurumun geri ödeme talebinde bulunma ihtimali tamamen ortadan kalkmış değildir. Bu nedenle sosyal yardım başvurularında yalnızca oturum izninin türü değil, başvuru tarihindeki güncel INPS uygulaması da kontrol edilmelidir.
Mevsimlik işçiler için önemli istisna
Bu koruma bütün çalışma izinleri için aynı değildir. Mevsimlik çalışma izni, “attesa occupazione” sisteminden yararlanma bakımından özel kurallara tabidir ve mevsimlik izin sahibi bir kişi yalnızca işinin sona ermesine dayanarak bu izni normal çalışma izni sahibi gibi talep edemez. Mevsimlik işçiler bakımından mevcut iznin başka bir çalışma iznine çevrilip çevrilemeyeceği ayrıca değerlendirilmelidir.
Bir yıldan sonra ne olur?
“Attesa occupazione” izninin en az bir yıllık koruma sağlaması, her dosyanın otomatik olarak yalnızca bir yıl sonra sona ereceği anlamına gelmez. İçişleri Bakanlığı uygulamasında, bazı durumlarda bir yıldan sonraki yenilemenin de mümkün olabileceği kabul edilmektedir. Bu değerlendirmede kişinin aile bağları, İtalya’daki ikamet süresi, ekonomik kaynakları, sosyal entegrasyonu ve somut dosyanın diğer unsurları önem kazanır.
Bu nedenle işini kaybeden yabancı açısından en riskli davranış, hiçbir işlem yapmadan mevcut oturum izninin süresinin dolmasını beklemektir. İş ilişkisinin sona erdiği tarihten itibaren belgelerin düzenlenmesi, Centro per l’Impiego kaydının yapılması, sosyal güvenlik haklarının kontrol edilmesi ve oturum izninin sona erme tarihinden önce uygun başvurunun hazırlanması gerekir.
Pratik sonuç
İtalya’da işinizi kaybetmeniz, otomatik olarak oturum hakkınızı kaybettiğiniz anlamına gelmez. Hukuk sistemi yeni bir iş arayabilmeniz için belirli bir koruma süresi tanır. Ancak bu koruma, hiçbir işlem yapılmadan kendiliğinden güvence altına alınmış sayılmamalıdır. Özellikle oturum izninin sona erme tarihi yaklaşırken iş arayan kaydının, başvuru belgelerinin ve varsa INPS işlemlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Avv. Fabio Loscerbo
Avvocato Cassazionista
Iscritto nel Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati – materia Immigrazione
Registro per la Trasparenza UE n. 280782895721-36 – Migrazione e Asilo
ORCID 0009-0004-7030-0428
Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.
Nessun commento:
Posta un commento