İtalya’da işinizi kaybederseniz oturum izniniz hemen sona ermez: “attesa occupazione” ve 2026’daki yeni haklar

İtalya’da çalışma nedeniyle oturum izni bulunan bir yabancı için iş ilişkisinin sona ermesi, kural olarak oturum hakkının da aynı anda sona erdiği anlamına gelmez. İtalyan göç hukukunda “attesa occupazione”, yani iş arama süresi için öngörülen özel bir koruma mekanizması vardır. 2026 yılında hem bu iznin sosyal haklar bakımından kapsamı genişlemiş hem de idari yargı, bu iznin hangi durumlarda kullanılamayacağını yeniden açıklığa kavuşturmuştur.

İş kaybı oturum iznini otomatik olarak sona erdirmez

İtalya Göç Kanunu’nun, yani 286/1998 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 22. maddesinin 11. fıkrası, işini kaybeden yabancı işçiyi doğrudan düzensiz duruma düşmekten korur. İşten çıkarılma veya istifa halinde, mevsimlik çalışma izni dışında, yabancı işçi geçerli oturum izninin kalan süresi boyunca iş arayan olarak kaydını sürdürebilir.

Kanun ayrıca bu korumanın belirli durumlarda yalnızca oturum kartının kalan süresiyle sınırlı olmadığını öngörür. İşçi, kural olarak en az bir yıl boyunca iş arama statüsünden yararlanabilir. Eğer aldığı işsizlik veya gelir destek ödeneğinin süresi daha uzunsa, koruma bu daha uzun süre boyunca da devam edebilir.

Bu nedenle “işimi kaybettim, oturum iznim de bitti” şeklindeki düşünce her zaman doğru değildir. Önemli olan, iş ilişkisinin sona ermesinden sonra gerekli kayıt ve başvuruların zamanında yapılması ve kişinin yeni iş aradığını hukuken belgeleyebilmesidir.

Centro per l’Impiego kaydı neden önemlidir?

İşini kaybeden yabancı açısından temel adımlardan biri, ikamet ettiği yerdeki Centro per l’Impiego ile temas kurmak ve iş arayan statüsünü belgelemektir. Uygulamada bu süreç, işe hazır olunduğuna ilişkin beyanın ve gerekli iş arama kayıtlarının yapılmasını gerektirir.

Questura nezdinde “attesa occupazione” izni talep edilirken iş ilişkisinin sona erdiğini gösteren belgeler, önceki oturum izni, iş arayan kaydı ve varsa işsizlik ödeneğine ilişkin belgeler önem taşır. Dosyanın yalnızca eski iş sözleşmesine dayanması yeterli değildir; yabancı kişinin gerçekten iş piyasasında yeni bir iş aradığı gösterilmelidir.

2026’da önemli gelişme: Assegno Unico ve Bonus Nido

2026 yılında bu izin türü bakımından önemli bir sosyal hak gelişmesi yaşandı. INPS, 22 Ocak 2026 tarihli 205 sayılı mesajıyla, “attesa occupazione” oturum izni sahiplerinin belirli aile yardımlarından yararlanabileceğini kabul etti.

Buna göre, gerekli diğer şartların da bulunması halinde, bu izin sahiplerinin Assegno Unico e Universale ve Bonus Asilo Nido başvuruları yalnızca oturum izninin türü gerekçe gösterilerek reddedilmemelidir. Bu yaklaşımın temelinde, “attesa occupazione” izninin çalışma hakkıyla bağlantılı bir oturum statüsü olması ve eşit muamele ilkesinin uygulanması vardır.

Bu gelişme özellikle çocuklu aileler açısından önemlidir. İş kaybı sonrasında yalnızca oturum statüsünün değil, aile desteklerinin de korunabilmesi, ekonomik geçiş döneminde ciddi bir güvence sağlayabilir.

Ancak bu izin her düzensizliği düzeltmek için kullanılamaz

2026 tarihli idari yargı kararları, “attesa occupazione” izninin sınırlarını da açık biçimde ortaya koymaktadır. Lombardia Bölge İdare Mahkemesi’nin Brescia Birinci Dairesi, 2 Nisan 2026 tarihli 477 sayılı kararında, yabancı işçinin İtalya’ya çalışma amacıyla girişine temel oluşturan prosedürün baştan itibaren gerekli şartlardan yoksun olması halinde, daha sonra “attesa occupazione” izni talep edilmesinin mümkün olmadığını belirtti.

Başka bir ifadeyle, bu izin, geçerli şekilde kurulmuş bir çalışma ve oturum ilişkisinin sonradan sona ermesine karşı koruma sağlar. Fakat başlangıçtaki nulla osta veya çalışma giriş prosedürü hukuken geçerli değilse, “attesa occupazione” mekanizması bu ilk eksikliği sonradan ortadan kaldıran genel bir düzenleme aracı değildir.

Mevsimlik çalışanlar için farklı kural

Önemli bir başka nokta da mevsimlik çalışma izinleridir. Kanunun 22. maddesindeki iş arama koruması, klasik biçimiyle mevsimlik çalışma izinlerine uygulanmaz. Bu nedenle tarım veya turizm sektöründe mevsimlik izinle çalışan kişiler, sözleşme sona erdiğinde durumlarını normal çalışma izni sahipleriyle aynı şekilde değerlendirmemelidir.

Mevsimlik çalışmadan mevsimlik olmayan çalışmaya geçiş için ayrıca öngörülen dönüşüm kuralları ve şartları vardır. Bu iki hukuki yol birbirine karıştırılmamalıdır.

Questura’dan ret veya uzun gecikme gelirse ne yapılabilir?

“Attesa occupazione” izni talebinin reddedilmesi halinde, ret gerekçesinin dikkatle incelenmesi gerekir. Özellikle idarenin kişinin önceki çalışma statüsünü, iş arama kaydını veya sosyal ve ailevi durumunu eksik değerlendirdiği durumlarda hukuki itiraz imkânları gündeme gelebilir.

Aynı şekilde, başvurunun uzun süre sonuçlandırılmaması da başvurucunun pasif biçimde beklemesi gerektiği anlamına gelmez. Dosyanın hangi aşamada olduğunun Questura’dan yazılı olarak sorulması, gerekli belgelerin tamamlandığının kanıtlanması ve gerektiğinde idari sessizliğe karşı hukuki yollara başvurulması mümkündür.

Sonuç olarak, İtalya’da iş kaybı ile oturum hakkının kaybı aynı şey değildir. Geçerli bir çalışma iznine sahipken işini kaybeden yabancının, zamanında hareket etmesi halinde, yeni iş bulabilmesi için hukuki bir geçiş dönemi vardır. Ancak bu koruma otomatik değildir: doğru izin türünün belirlenmesi, Centro per l’Impiego kaydı, Questura başvurusu ve dosyanın belgelerle desteklenmesi belirleyici önemdedir.

---

Avv. Fabio Loscerbo
Avvocato Cassazionista

Iscritto nel Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati in materia di Immigrazione

Lobbista registrato presso il Registro per la Trasparenza dell’Unione europea n. 280782895721-36 in materia di Migrazione e Asilo

ORCID: 0009-0004-7030-0428

Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.