İtalya: Mahkeme, idari gecikmelerin oturum izni reddine gerekçe yapılamayacağına karar verdi

İtalya’da bir idare mahkemesi, mesleki staj amacıyla yapılan oturum izni başvurusunun reddini iptal etti. Mahkeme, idarenin kendi gecikmesinin sonuçlarını başvuru sahibine karşı kullanamayacağını açıkça belirtti.

Emilia-Romagna Bölge İdare Mahkemesi, 29 Haziran 2026 tarihli ve 1260 sayılı kararıyla, Bologna Emniyet Müdürlüğü’nün altı aylık bir eğitim ve staj programına bağlı oturum izni talebini reddetmesini hukuka aykırı buldu.

Başvuru sahibi İtalya’ya yasal olarak girmiş, başvurusunu zamanında yapmış, stajını öngörüldüğü şekilde tamamlamış ve daha sonra belirsiz süreli bir iş sözleşmesi imzalamıştı. Buna rağmen idare, dosya hakkında ancak staj dönemi sona erdikten sonra karar verdi.

Başvuru zamanında yapılmıştı

Yabancı vatandaş, 14 Temmuz 2024 tarihinde eğitim ve mesleki staj amacıyla verilen geçerli bir vizeyle İtalya’ya giriş yaptı.

Program, 2 Ağustos 2024 ile 31 Ocak 2025 tarihleri arasında yürütülecek ve inşaat sektöründe mesleki beceriler kazandıracaktı.

Başvuru sahibi, stajın başlamasından yalnızca birkaç gün sonra, 9 Ağustos 2024 tarihinde oturum izni başvurusunu yaptı. Daha sonra kimlik tespiti ve parmak izi işlemleri için Göçmenlik Bürosu’na da gitti.

Dolayısıyla prosedür usulüne uygun şekilde başlatılmış ve başvuru sahibi üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirmişti.

Buna rağmen idare, staj sona ermeden önce izin belgesini düzenlemedi.

İlk resmî itiraz neredeyse bir yıl sonra geldi

Olayın en dikkat çekici yönlerinden biri, Bologna Emniyet Müdürlüğü’nün ilk resmî itirazının başvurudan yaklaşık bir yıl sonra yapılmış olmasıydı.

İdare, başvuru sahibinin staj projesinin yenilendiğini gösteren belge sunmadığını ileri sürdü.

Mahkeme bu gerekçeyi mantıksız buldu.

Staj terk edilmemiş veya yarıda kesilmemişti. Başlangıçta belirlenen tarihte başarıyla tamamlanmıştı.

Başvuru sahibi yeni bir staj için izin istemiyor, önceki projenin uzatılmasını da talep etmiyordu. İtalya’ya yasal olarak giriş yapmasına temel oluşturan staj için oturum izni istiyordu.

Bu nedenle projenin doğal biçimde sona ermesi, ret gerekçesine dönüştürülemezdi.

İdare kendi gecikmesinden yararlanamaz

Kararın temel ilkesi açıktır: İdari gecikme, başvuru sahibine karşı hukuki engel haline getirilemez.

Mahkeme, oturum izni başvurularının sonuçlandırılmasına ilişkin sürelerin genel olarak kesin ve hak düşürücü olmadığını kabul etti. Bu nedenle geç verilen bir karar kendiliğinden geçersiz sayılmaz.

Ancak bu durum, idarenin kendi gecikmesinin hukuki sonuçlarını görmezden gelebileceği anlamına gelmez.

Başvurunun, yapıldığı tarihte mevcut olan koşullar dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekiyordu.

Somut olayda:

• başvuru sahibinin geçerli bir vizesi vardı;

• başvuru gecikmeden yapılmıştı;

• staj fiilen tamamlanmıştı;

• proje, dosya hâlâ işlemdeyken sona ermişti;

• oturum izni yalnızca idarenin zamanında karar vermemesi nedeniyle düzenlenmemişti.

Bu nedenle mahkeme, stajın sona ermesinin ret gerekçesi olarak kullanılmasını kabul etmedi.

Başvuru sahibine dönüşüm talebi yapmadığı da söylendi

Ret kararında ayrıca, başvuru sahibinin staj amaçlı oturum iznini bağımlı çalışma iznine dönüştürmek için başvurmadığı belirtilmişti.

Mahkeme bu gerekçeyi de hatalı buldu.

Bir izin türünün başka bir izne dönüştürülmesi, kural olarak dönüştürülecek bir iznin mevcut olmasını gerektirir.

Bu olayda staj oturum izni hiç düzenlenmemişti.

Başvuru sahibine, idarenin teslim etmediği bir belgeyi dönüştürmediği için kusur yüklenemezdi.

Dolayısıyla dönüşüm başvurusunun yapılmamış olması, başvuru sahibinin ihmali değil, idari gecikmenin sonucuydu.

Daha sonra belirsiz süreli iş sözleşmesi yaptı

Dava, staj programının mesleki amacına ulaştığını da gösteriyordu.

Başvuru sahibi 8 Eylül 2025 tarihinde belirsiz süreli bir iş sözleşmesi imzaladı.

Bu gelişme, ilk başvuruyu otomatik olarak çalışma izni başvurusuna dönüştürmüyordu. Ancak idarenin dosyayı yeniden incelerken dikkate alması gereken önemli bir yeni unsurdu.

Mahkeme doğrudan çalışma izni verilmesine hükmetmedi.

Bologna Emniyet Müdürlüğü’ne, önceki ret kararındaki hukuka aykırı gerekçelere dayanmadan başvuruyu yeniden değerlendirme yükümlülüğü getirdi.

Gerekçe belirsiz ve çelişkiliydi

Mahkeme, idari kararın gerekçesini de eleştirdi.

Ret kararında aynı anda birçok farklı hususa yer verilmişti:

• stajın sona ermesi;

• projenin uzatılmamış olması;

• iş sözleşmesinin varlığı;

• başvuru sahibinin gelir ve prim durumu;

• dönüşüm başvurusu yapılmaması;

• başka bir izin türü için gerekli şartların bulunmadığı iddiası.

Mahkemeye göre bu unsurların bir arada sıralanması, gerçek ret gerekçesini açıklamıyordu.

Bir idari karar, ilgili kişinin idarenin izlediği hukuki ve mantıksal yolu anlayabilmesini sağlamalıdır.

Hangi unsurun belirleyici olduğu ve neden belirleyici kabul edildiği açıklanmadan, farklı olguların sıralanması yeterli değildir.

Göç prosedürlerinde yapısal bir sorun

Karar, İtalya’daki göç idaresinin daha geniş bir sorununu da ortaya koyuyor.

Birçok oturum izni, sınırlı süreli faaliyetlere bağlıdır: staj, mevsimlik çalışma, eğitim, araştırma veya mesleki formasyon programları gibi.

İdari prosedür faaliyetin kendisinden daha uzun sürerse, izin daha düzenlenmeden işlevini kaybedebilir.

İdare, projenin bekleme süresi içinde sona ermesini her başvurunun ret nedeni olarak kullanabilseydi, yalnızca karar vermeyi geciktirerek kanunu etkisiz hale getirebilirdi.

Mahkeme bu sonucu reddetti.

Başvurular, özellikle ilgili kişinin doğru davrandığı ve projenin sona ermesinin yalnızca idari gecikmeden kaynaklandığı durumlarda, başvuru tarihindeki koşullar dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

İdare dosyayı yeniden incelemeli

Karar, oturum iznini doğrudan vermedi.

Ret kararını iptal etti ve Bologna Emniyet Müdürlüğü’nün başvuruyu yeniden değerlendirmesine hükmetti.

Yeni incelemede idare, stajın usulüne uygun biçimde sona ermesini olumsuz bir unsur olarak değerlendiremeyecek.

Ayrıca başvuru sahibini, hiç düzenlenmemiş bir izni dönüştürmediği için suçlayamayacak.

İlk başvuru, stajın fiilen tamamlanması ve daha sonra kurulan iş ilişkisi birlikte dikkate alınmalıdır.

Yabancılar bakımından temel bir ilke

Karar, idari adaletin temel ilkelerinden birini yeniden doğruluyor.

Başvurusunu zamanında yapan ve gerekli işlemleri yerine getiren bir yabancı, idarenin gecikmesinin sonuçlarına katlanmamalıdır.

Sürenin kesin olmaması, idareye sınırsız hareket alanı vermez.

Kamu makamları iyi niyetle davranmalı ve kendi hareketsizliklerinin sonuçlarını bir hakkı reddetmek için kullanmamalıdır.

Göç hukukunda zaman ikincil bir mesele değildir. Gecikmeler çalışma hayatını, yasal ikameti ve kişinin yaşam planının devamlılığını doğrudan etkileyebilir.

Mahkeme, idari zamanın, korunması gereken hakkı ortadan kaldıracak şekilde yönetilemeyeceğini açık biçimde ortaya koymuştur.

Avv. Fabio Loscerbo
ORCID: https://orcid.org/0009-0004-7030-0428