İtalya’da çalışma amacıyla oturum izni bulunan bir yabancının işini kaybetmesi, oturum hakkının otomatik olarak sona erdiği anlamına gelmez. İtalyan göç hukuku, mevsimlik işçiler hariç olmak üzere, işsiz kalan yabancı işçiye yeni bir iş arayabilmesi için hukuki koruma sağlar. 2026 yılında bu korumanın sosyal haklar bakımından da önemli bir sonucu ortaya çıkmıştır: “attesa occupazione” oturum izni sahipleri, diğer şartları taşımaları halinde, Assegno Unico ve Bonus Asilo Nido gibi aile yardımlarına da erişebilmektedir.
İş kaybı oturum iznini otomatik olarak iptal etmez
İtalya’da birçok yabancı çalışan, iş sözleşmesinin sona ermesi, işten çıkarılma veya istifa halinde oturum izninin de derhal geçersiz hale geldiğini düşünmektedir. Oysa bu yaklaşım hukuken doğru değildir. İtalyan Göç Kanunu’nun, yani 25 Temmuz 1998 tarihli ve 286 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 22. maddesinin 11. fıkrası, çalışma ilişkisinin sona ermesinin tek başına oturum izninin kaybına yol açmayacağını öngörmektedir.
Çalışanın işsiz kalması halinde, mevcut çalışma oturum izni kalan geçerlilik süresi boyunca kullanılmaya devam eder. Yabancı, ayrıca Centro per l’Impiego nezdinde iş arayan olarak kaydını yaptırabilir ve şartları oluştuğunda “permesso di soggiorno per attesa occupazione” adı verilen, yeni bir iş bulmaya yönelik oturum iznini talep edebilir.
“Attesa occupazione” izni ne kadar süre koruma sağlar?
Mevsimlik çalışma izni sahipleri bu özel rejimin dışında tutulmaktadır. Diğer çalışma izni sahipleri bakımından ise kanun, iş arama döneminin kural olarak bir yıldan daha kısa olamayacağını kabul etmektedir. Eğer kişi, örneğin işsizlik ödeneği gibi bir gelir desteğinden daha uzun süre yararlanıyorsa, koruma bu daha uzun süreye göre de değerlendirilebilir.
Bu nedenle işini kaybeden bir yabancının en büyük hatası, mevcut oturum izninin süresinin dolmasını bekleyip hiçbir işlem yapmamaktır. İş ilişkisinin sona erdiği belgelenmeli, iş arama statüsü düzenlenmeli ve oturum izninin süresine göre gerekli başvuru zamanında yapılmalıdır. Özellikle Questura nezdindeki işlemlerde iş sözleşmesinin sona erme tarihi, Centro per l’Impiego kaydı ve varsa işsizlik ödeneğine ilişkin belgeler önem taşır.
Yeni bir iş bulunursa tekrar çalışmak mümkündür
“Attesa occupazione” izni yalnızca İtalya’da kalmaya imkân veren pasif bir belge değildir. Bu izin, sahibine yeni bir iş ilişkisi kurma imkânı da verir. Yeni bir işveren bulunduğunda, gerekli işe giriş bildiriminin yapılması şartıyla çalışma faaliyeti yeniden başlatılabilir. Bu nedenle izin, düzensiz duruma düşmeyi önleyen ve işgücü piyasasına yeniden giriş için gerçek bir geçiş mekanizması oluşturan önemli bir hukuki araçtır.
Uygulamada, oturum izni kartının hazırlanmasını bekleyen kişiler açısından da başvuru makbuzu büyük önem taşır. Başvurunun usulüne uygun şekilde yapıldığını gösteren makbuz, ilgili mevzuatın öngördüğü şartlar çerçevesinde, idari işlemler devam ederken düzenli ikametin ve çalışma hakkının korunmasına hizmet eder.
2026’daki önemli yenilik: Assegno Unico ve Bonus Asilo Nido
2026 yılında “attesa occupazione” izni sahipleri açısından özellikle aileler için önemli bir gelişme yaşandı. INPS, 22 Ocak 2026 tarihinde yayımladığı 205 sayılı mesajla, mahkemelerde oluşan içtihat doğrultusunda önceki uygulamasını değiştirdi ve bu oturum iznini taşıyan yabancıların, diğer yasal şartları yerine getirmeleri halinde, Assegno Unico e Universale ile Bonus Asilo Nido yardımlarından yararlanabileceklerini kabul etti.
Bu değişikliğin temelinde, “attesa occupazione” izninin yalnızca geçici bir bekleme belgesi olmadığı, çalışma hakkı tanıyan ve Avrupa Birliği hukukundaki “tek çalışma izni” sisteminin kapsamına giren bir oturum statüsü olduğu yönündeki yargı kararları bulunmaktadır. Dolayısıyla bu statüde bulunan yabancının, sırf işsiz kalmış olması nedeniyle aile yardımlarından otomatik olarak dışlanması eşit muamele ilkesiyle bağdaşmamaktadır.
Daha önce reddedilen başvurular yeniden değerlendirilebilir
INPS’in 2026 tarihli açıklaması sadece yeni başvurular bakımından önemli değildir. Daha önce Assegno Unico veya Bonus Asilo Nido başvurusu yalnızca “attesa occupazione” izni nedeniyle reddedilmiş kişiler bakımından da yeniden inceleme talebi gündeme gelebilir. Elbette her dosyada gelir, aile yapısı, çocukların yaşı, ikamet ve ilgili yardımın diğer şartları ayrıca değerlendirilmelidir.
INPS, ödemelerin devam eden yargı süreçlerinin ve olası mevzuat değişikliklerinin sonucuna bağlı olarak geri isteme kaydıyla yapılabileceğini de belirtmiştir. Bu nedenle başvuru hakkının varlığı ile yardımın miktarı ve nihai hukuki durumu birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.
Pratik olarak ne yapılmalı?
İtalya’da çalışma izniyle bulunan ve işini kaybeden bir Türk vatandaşı için ilk yapılması gereken, oturum kartının süresini, iş ilişkisinin sona erme biçimini ve Centro per l’Impiego kaydını birlikte kontrol etmektir. Ardından “attesa occupazione” izni için gerekli koşullar ve başvuru zamanı değerlendirilmelidir. Çocuklu ailelerde ayrıca Assegno Unico ve Bonus Asilo Nido bakımından mevcut veya geçmiş başvuruların durumu incelenmelidir.
İş kaybı, özellikle yabancı bir ülkede yaşayan kişi için ekonomik olduğu kadar hukuki bir kırılma noktasıdır. Ancak İtalyan hukukunda iş sözleşmesinin sona ermesi ile ikamet hakkının sona ermesi aynı şey değildir. Doğru zamanda yapılan başvuru, yabancının düzenli statüsünü korumasına, yeni bir iş aramasına ve şartları varsa aile yardımlarından yararlanmaya devam etmesine imkân verebilir.
Avv. Fabio Loscerbo
Avvocato Cassazionista
Iscritto nel Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati in materia di Immigrazione
Registro per la Trasparenza UE n. 280782895721-36 – Migrazione e Asilo
ORCID 0009-0004-7030-0428
Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.
Nessun commento:
Posta un commento