İtalya’da çalışan bir yabancının işini kaybetmesi, oturum hakkının otomatik olarak sona erdiği anlamına gelmez. İtalyan göç hukukunda işsiz kalan yabancıların yasal statülerini koruyabilmeleri için özel bir mekanizma vardır: “permesso di soggiorno per attesa occupazione”, yani iş arama sürecine bağlı oturum izni. Bu izin, yeni bir iş bulmak için zaman tanırken kişinin ülkede yasal olarak kalmaya devam etmesini ve yeniden çalışmaya başlamasını mümkün kılar.
İş kaybı oturum iznini otomatik olarak sona erdirmez
İtalyan Göç Yasası’nın (D.Lgs. 286/1998) 22. maddesi uyarınca, çalışma amacıyla verilen bir oturum iznine sahip yabancının işini kaybetmesi tek başına oturum izninin iptal edilmesi için yeterli değildir. Bu koruma yalnızca işveren tarafından yapılan fesihlerde değil, kural olarak çalışanın kendi isteğiyle işten ayrıldığı durumlarda da uygulanabilir.
Bu nedenle, iş ilişkisi sona erdiğinde en önemli hata hiçbir işlem yapmadan oturum izninin süresinin dolmasını beklemektir. İşsiz kalan kişinin iş arayan olarak kaydını düzenlemesi ve oturum statüsünün devamını sağlayacak başvuruyu zamanında yapması gerekir.
“Attesa occupazione” izni nasıl işler?
Çalışma iznini kaybetmiş olan yabancı, yetkili Centro per l’Impiego nezdinde iş arayan olarak kaydolabilir ve iş piyasasına yeniden girmek için gerekli işlemleri başlatabilir. Mevzuat, yabancının oturum izninin kalan geçerlilik süresi boyunca ve her hâlükârda en az bir yıllık bir dönem için bu statüden yararlanabilmesini öngörür.
Kişi işsizlik ödeneği veya başka bir gelir desteği alıyorsa, oturum izni bu desteğin devam ettiği süre boyunca yıllık olarak yenilenebilir. Gelir desteğinin sona ermesinden sonra da, yabancının aile biriminin kanunda öngörülen yeterli ekonomik kaynaklara sahip olduğunu gösterebildiği bazı durumlarda yenileme imkânı ayrıca değerlendirilebilir.
Başvuru nereye ve hangi belgelerle yapılır?
“Attesa occupazione” oturum izni başvurusu genel olarak Poste Italiane’nin “Sportello Amico” sistemi üzerinden posta kiti ile yapılır. Başvuru dosyasında pasaport ve mevcut oturum izninin yanı sıra, Centro per l’Impiego nezdinde yapılan iş arama kaydını gösteren belge veya varsa işsizlik desteğine ilişkin INPS belgesi yer alır.
Başvurunun ardından verilen posta makbuzu yalnızca dosyanın açıldığını gösteren bir belge değildir. Yasal başvurunun yapıldığını ispat eder ve başvuru sonuçlanıncaya kadar kişinin İtalya’daki yasal statüsünün korunmasında önemli rol oynar.
Yeni bir iş bulunursa yeniden çalışmak mümkündür
“Attesa occupazione” izni pasif bir bekleme statüsü değildir. Tam tersine, bu iznin temel amacı kişinin iş piyasasına yeniden girmesini sağlamaktır. Yeni bir işveren bulunduğunda, çalışma ilişkisi mevzuata uygun şekilde kurulabilir ve gerekli zorunlu işe giriş bildirimleri yapılabilir.
Ayrıca 2026 itibarıyla yürürlükte olan düzenleme, oturum izninin verilmesi, yenilenmesi veya dönüştürülmesi için yapılan başvurunun bekleme süresinde de çalışma hakkını açık biçimde korumaktadır. Bu nedenle, yalnızca Questura’nın yeni kartı henüz basmamış olması, diğer şartlar mevcutsa yabancının yasal olarak çalışmasına engel değildir.
2026’daki önemli gelişme: Assegno Unico ve Bonus Nido
2026 yılında “attesa occupazione” izni sahipleri açısından önemli bir değişiklik de sosyal haklar alanında gerçekleşti. INPS, 22 Ocak 2026 tarihli duyurusuyla, yargı kararları sonrasında bu izin sahiplerinin de şartları taşımaları hâlinde Assegno Unico e Universale ve Bonus Asilo Nido yardımlarına erişebileceğini kabul etti.
Bu değişiklik özellikle çocuklu aileler bakımından önemlidir. Geçmişte “attesa occupazione” izni nedeniyle reddedilen bazı başvuruların yeniden incelenmesi mümkündür. Bununla birlikte INPS, bu ödemelerin devam eden yargısal süreçlerin sonucuna bağlı olarak geri istenebilme ihtimaline ilişkin çekinceyi de korumaktadır. Bu nedenle, daha önce ret alan kişilerin durumlarını somut belgeler üzerinden yeniden değerlendirmeleri gerekir.
En kritik nokta: iş kaybından sonra pasif kalmamak
İtalya’da yabancı işçiler bakımından iş kaybı ile oturum hakkının kaybı aynı şey değildir. Ancak kanunun sağladığı koruma, gerekli idari adımlar zamanında atılmazsa fiilen etkisiz hâle gelebilir. Centro per l’Impiego kaydı, posta başvurusu, gelir desteği belgeleri ve yeni iş ilişkisinin doğru şekilde bildirilmesi birbirini tamamlayan aşamalardır.
Özellikle oturum izninin süresi dolmak üzereyse, işsizlik durumu uzun sürmüşse veya Questura yenileme konusunda tereddüt göstermişse, dosyanın yalnızca “işsiz kalındı” bilgisi üzerinden değil, kişinin çalışma geçmişi, yeni iş arama faaliyeti, aile durumu ve ekonomik kaynakları birlikte değerlendirilerek hazırlanması gerekir.
Sonuç olarak, işini kaybeden bir Türk vatandaşı için İtalya’dan ayrılmak zorunlu ve otomatik bir sonuç değildir. Doğru prosedür izlendiğinde “attesa occupazione” izni hem yasal kalışı koruyabilir hem de yeni bir işe geçiş için gerekli hukuki zemini sağlayabilir.
Avv. Fabio Loscerbo
Avvocato Cassazionista
Iscritto nel Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati – materia: Immigrazione
Registro per la Trasparenza UE n. 280782895721-36 – materia: Migrazione e Asilo
ORCID 0009-0004-7030-0428
Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.
Nessun commento:
Posta un commento