İtalya’da çalışan bir yabancının oturum izninin sona erme tarihinin yaklaşması, iş ilişkisinin otomatik olarak sona erdiği veya yeni bir işe alınmasının yasak olduğu anlamına gelmez. 2026 yılında yürürlükte olan kurallar, oturum izninin verilmesi, yenilenmesi veya başka bir izne dönüştürülmesi için usulüne uygun başvuru yapıldığında, başvuru makbuzunun hem yasal kalışın hem de çalışma hakkının devamı bakımından temel bir belge olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Üstelik Milano İş Mahkemesi’nin 15 Ocak 2026 tarihli kararı, yalnızca oturum izninin kalan süresi kısa olduğu için bir yabancının işe alım sürecinden dışlanmasının ayrımcı olabileceğini de kabul etti.
Oturum izni bitiyor diye çalışma hakkı hemen sona ermez
İtalya’da üçüncü ülke vatandaşlarının çalışma hakkı bakımından en sık karşılaşılan sorunlardan biri, işverenlerin oturum kartının üzerinde yazılı son kullanma tarihini tek başına belirleyici kabul etmesidir. Oysa İtalyan Göç Kanunu’nun, yani D.Lgs. 286/1998’in 5. maddesinin 9-bis fıkrası, bu konuda daha geniş bir koruma öngörmektedir. Oturum izninin ilk kez verilmesi, yenilenmesi veya başka bir oturum türüne dönüştürülmesi için başvuru yapılmışsa ve yetkili makam başvurunun sunulduğunu gösteren bir makbuz vermişse, yabancı başvuru hakkında karar verilinceye kadar İtalya’da yasal olarak kalmaya ve iznin niteliğinin izin verdiği ölçüde çalışmaya devam edebilir.
Bu koruma özellikle idari işlemlerin uzun sürdüğü durumlarda önemlidir. Bir kişinin Questura’daki randevusu aylar sonrasına verilmiş olabilir, elektronik oturum kartının basımı gecikebilir veya dönüşüm başvurusu Prefettura ile Questura arasındaki işlemler nedeniyle uzun süre sonuçlanmayabilir. Bu gecikmenin tek başına işçinin çalışma hakkını ortadan kaldırması, yabancıyı kayıt dışı çalışmaya veya işsizliğe sürükleyebileceğinden, kanun başvuru süresince hukuki devamlılığı korumayı amaçlamaktadır.
“Ricevuta” yalnızca bir randevu kâğıdı değildir
Oturum izni başvurusunun yapıldığını gösteren makbuz, İtalyanca uygulamada genellikle “ricevuta” olarak adlandırılır. Bu belge, yalnızca dosyanın açıldığını gösteren teknik bir evrak değildir. Yetkili makam tarafından verilmiş olması ve oturum izninin verilmesi, yenilenmesi veya dönüştürülmesi için başvurunun gerçekten sunulduğunu göstermesi halinde, başvurunun devam ettiği dönemde kişinin hukuki statüsünün ispatında merkezi bir işlev görür.
İtalya’nın resmi göç bilgilendirme portalının Mayıs 2026’da yayımladığı açıklamaya göre kanun, çalışma hakkının kullanılabilmesi için belirli tek bir makbuz modelini zorunlu tutmamaktadır; önemli olan, belgenin başvurunun yetkili makama sunulduğunu kanıtlamasıdır. Bu yaklaşım, özellikle posta kitiyle yapılan başvurular, Questura tarafından doğrudan alınan başvurular ve dönüşüm işlemlerinde ortaya çıkabilecek belge farklılıklarının çalışma hakkını gereksiz biçimde kesintiye uğratmasını önlemektedir.
Makbuzun üzerinde dokuz aylık süre yazması ne anlama gelir?
11 Kasım 2024’ten itibaren elektronik oturum izni başvurularına ilişkin bazı makbuzlarda, idari işlemlerin izlenmesi amacıyla azami dokuz aylık bir son tarih gösterilmeye başlanmıştır. Ancak resmi açıklamalar, bu tarihin geçmesinin, dosya hâlâ idare tarafından sonuçlandırılmamışsa, iş ilişkisinin otomatik olarak sona ermesine yol açmadığını açıkça belirtmektedir.
Başka bir ifadeyle, gecikme yabancının davranışından kaynaklanmıyor ve başvuru hâlâ derdest durumdaysa, sırf makbuz üzerinde yazılı dokuz aylık tarih doldu diye işverenin çalışanı işten çıkarması veya çalışmasını durdurması gerektiği sonucu çıkarılamaz. Çalışan, Questura’nın çağrılarına ulaşılabilir durumda olmalı, parmak izi, belge tamamlama veya kart teslimi gibi işlemler için yapılan bildirimleri takip etmeli ve nihai oturum belgesi verildiğinde bunu işverene sunmalıdır.
Yeni işe girilebilir mi?
Evet. Oturum izninin verilmesini, yenilenmesini veya çalışma hakkı sağlayan bir izne dönüştürülmesini bekleyen kişi, koşullar mevcutsa yalnızca mevcut işine devam etmekle sınırlı değildir; yeni bir iş ilişkisi de kurulabilir. İşverenin ise normal istihdam yükümlülüklerini yerine getirmesi gerekir.
Bağımlı çalışma ilişkisinde işveren veya yetkili aracısı, işe başlamadan önce zorunlu “UNILAV” bildirimini göndermelidir. Oturum izni henüz düzenlenmemiş veya yenileme aşamasındaysa, elektronik bildirim sisteminde buna uygun seçenekler kullanılabilir. Ev hizmetleri ve aile yanında çalışma bakımından ise bildirim INPS üzerinden gerçekleştirilir. Dolayısıyla makbuzla çalışan bir yabancının işe alınması, özel veya istisnai bir kayıt dışı yöntem değil, İtalyan çalışma mevzuatı içinde açıkça düzenlenmiş normal bir istihdam işlemidir.
Dönüşüm başvurusu yapanlar için de önemli bir güvence
Bu düzenlemenin önemli yönlerinden biri, korumanın artık yalnızca ilk oturum izni veya yenileme aşamasıyla sınırlı olmamasıdır. D.L. 146/2025’in 179/2025 sayılı Kanunla dönüştürülmesinden sonra 5. maddenin 9-bis fıkrasındaki koruma, oturum izni dönüşüm başvurularına da açık şekilde genişletilmiştir.
Örneğin mevsimlik çalışma iznini normal bağımlı çalışma iznine dönüştürmek için geçerli biçimde başvuru yapan ve başvuru makbuzunu alan bir kişi, idarenin nihai kararını aylarca beklemek zorunda kalsa bile, gerekli istihdam bildirimleri yapılmak şartıyla yeni ve mevsimlik olmayan işte çalışabilir. Aynı mantık, mevzuatın dönüşüme izin verdiği diğer oturum türleri bakımından da somut koşullar çerçevesinde değerlendirilir.
İşveren, oturum izninin süresi kısa diye adayı reddedebilir mi?
2026 yılında bu konuda önemli bir yargı kararı verildi. Milano İş Mahkemesi’nin 15 Ocak 2026 tarihli ve 144 sayılı kararı, oturum izninin kalan geçerlilik süresi iş sözleşmesinin öngörülen süresinden daha kısa olduğu gerekçesiyle yabancı adayların işe alım sürecinden dışlanmasını ayrımcılık olarak değerlendirdi.
Kararın önemi şuradadır: Bir işveren yabancı çalışanın İtalya’da yasal olarak bulunduğunu kontrol etmekle yükümlüdür, ancak henüz zamanı gelmemiş bir yenileme işlemini önceden yapmasını adaydan talep ederek bu kişiyi istihdamdan dışlayamaz. Geçerli bir oturum izni bugün mevcutsa, yalnızca birkaç ay sonra sona erecek olması çalışma ilişkisinin o tarihte mutlaka hukuka aykırı hale geleceğini göstermez. Süresi geldiğinde yenileme başvurusu yapılabilir ve başvuru makbuzu, yukarıda açıklanan koşullarla, bekleme dönemindeki hukuki devamlılığı sağlayabilir.
Bu ilke özellikle belirli süreli iş sözleşmeleri ve işçi kiralama ajansları bakımından önem taşımaktadır. Örneğin bir işveren altı aylık sözleşme teklif ederken adayın oturum izninin üç ay sonra sona ereceğini görürse, sırf bu nedenle sözleşmeyi üç aya indirmek veya adayı tamamen elemek yerine, mevcut oturum statüsünü ve yenileme mekanizmasını dikkate almak zorundadır.
2026’daki yeni “permesso unico lavoro” kuralları
D.Lgs. 16 Nisan 2026, n. 83 ile İtalya, Avrupa Birliği’nin 2024/1233 sayılı Tek İzin Direktifini iç hukuka aktardı. Gazzetta Ufficiale’de yayımlanan düzenleme 4 Haziran 2026 tarihinde yürürlüğe girdi ve çalışma amacıyla verilen tek oturum iznine ilişkin bazı süreleri değiştirdi. İlk girişten sonra “permesso unico lavoro” başvurusunun tamamlanmasından itibaren Questura için otuz günlük özel bir düzenleme getirildi; genel yenileme prosedürleri bakımından ise kanundaki süre doksan güne çıkarıldı.
Ancak bu idari sürelerin uygulamada aşılması, yabancının kendi kusuru bulunmadığı sürece, başvuru makbuzuyla tanınan çalışma hakkının ortadan kalktığı anlamına gelmez. Tam tersine, 5. maddenin 9-bis fıkrasının temel amacı tam da idari gecikmenin yabancı çalışan ile işveren arasındaki hukuki ilişkiyi gereksiz yere kesmesini engellemektir.
Hangi durumda dikkatli olmak gerekir?
Makbuzun sağladığı koruma sınırsız veya koşulsuz değildir. Başvurunun gerçekten yapılmış olması, ilgili oturum türünün çalışma hakkı vermesi ve başvurunun hukuken geçerli bir prosedür içinde bulunması gerekir. Questura başvurunun reddedildiğini veya oturum izninin verilmesine engel bir durum bulunduğunu usulüne uygun şekilde bildirirse, yalnızca eski makbuza dayanarak çalışmaya devam edilemez. Böyle bir durumda reddin niteliği, tebliğ tarihi, olası itiraz süresi ve mahkemeden yürütmenin durdurulmasının gerekip gerekmediği ayrıca değerlendirilmelidir.
Aynı şekilde, oturum izninin yenilenmesi için son güne kadar beklemek hukuken ve pratik olarak risklidir. Güncel mevzuat yenileme başvurusunun süresi dolmadan önce yapılmasını öngören daha erken bir zaman çerçevesi benimsemiştir. Bu nedenle belge hazırlığına önceden başlanması, pasaport, iş sözleşmesi, gelir ve ikamet belgelerinin kontrol edilmesi ve başvurunun süresinde sunulduğunun kanıtının saklanması önem taşır.
Türk vatandaşları için pratik sonuç
İtalya’da çalışan Türk vatandaşları açısından temel kural şudur: oturum kartının üzerindeki tarih tek başına çalışma hakkının bütün resmini göstermez. Geçerli bir yenileme, ilk izin veya dönüşüm başvurusu yapılmış ve bunu kanıtlayan makbuz alınmışsa, idari bekleme süresi boyunca yasal statü ve çalışma hakkı önemli ölçüde korunmaktadır. İşverenin de yalnızca kartın son kullanma tarihine bakarak otomatik ret kararı vermesi doğru değildir.
Bu nedenle hem çalışan hem de işveren bakımından en güvenli yöntem, mevcut oturum kartını, başvuru makbuzunu, Questura veya Prefettura’dan gelen bildirimleri ve işe girişe ilişkin UNILAV ya da INPS belgelerini birlikte muhafaza etmektir. İtalya’daki oturum prosedürlerinin uzunluğu, tek başına bir kişinin iş piyasasının dışına itilmesinin hukuki gerekçesi olmamalıdır; 2025 ve 2026’daki mevzuat ve yargı gelişmeleri de giderek daha açık biçimde bu yönde ilerlemektedir.
Avv. Fabio Loscerbo
Avvocato Cassazionista
Iscritto nel Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati in materia di Immigrazione
Lobbista registrato presso il Registro per la Trasparenza dell’UE n. 280782895721-36 in materia di Migrazione e Asilo
ORCID: 0009-0004-7030-0428
Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.
Nessun commento:
Posta un commento